Gamelan moet je voelen
Dit is mijn huidige gamelan set. Van links naar rechts: Gender, Saron, Bonang.
Sinds een tijdje speel ik in een Javaans gamelanensemble genaamd Jiwa Manunggal van de Stichting Gema Rasa. Ik werd meegenomen om een keertje te kijken bij een repetitie, maar alleen maar kijken, dat kan natuurlijk niet in de Javaanse cultuur. Voordat ik het wist zat ik achter een Saron Wilahan 9 (een instrument met 9 toetsen van brons die worden geslagen met een hamer), kreeg ik de notatie voor mijn neus en mocht ik meespelen. Zittend op mijn knieën of in kleermakerszit, kussentje onder mijn kont en natuurlijk schoenen uit.
Voordat ik met dit ensemble speelde heb ik veel gamelanmuziek geluisterd. Op YouTube en bij live performances toen ik deze zomer in Indonesië was. De fascinatie voor deze muziek was al groot, maar het moment dat ik voor het eerst middenin zo’n ensemble mocht zitten en de voor mij bijzondere klanken zich als een deken om mij heen ontvouwden, voelde ik pas echt wat gamelan is. Het is geen muziekstroming die met wiskundige principes ontwikkeld is. Het is geen stijl die verbonden is aan een bepaalde tijd of generatie. Het is geen muziek die je enkel van bladmuziek kan spelen. Het is geen muziek die gemaakt is voor het individu.
Gamelan is een gezamenlijke staat van zijn en de spelers zijn meer dan de som der delen. Deze ensembles bestaan uit een grote hoeveelheid instrumenten die allemaal een eigen functie hebben. Zonder elkaar is het alsof er iets niet klopt, je hebt iedereen nodig. Alle gespeelde partijen klikken in elkaar als puzzelstukjes en pas als alle stukjes zijn gelegd zie je het volledige plaatje. Een ander fundament van gamelan is het gevoel. Als speler kun je beter met gevoel alle noten fout spelen, dan emotieloos de juiste toetsen raken. De perfectie wordt niet gezocht in het foutloos spelen van de partijen, maar in het samenspel en de synergie tussen de spelers, de muziek, de dans, het theater en de toeschouwers.
Je begrijpt dat ik met mijn achtergrond in popmuziek wel even moest wennen aan bepaalde manieren van spelen. Ik ben gewend om mijn partijen systematisch en efficiënt in te studeren, maar in gamelanrepetities leren we door het gewoon vaak met elkaar te herhalen. En het werkt. Langzaam maar zeker leer ik niet alleen de muziekstukken beter spelen, maar leer ik door veel te luisteren ook wat het onderliggende gevoel en de patronen zijn van de muziek. Dat is niet te vangen in muzieknotatie, dat moet je voelen en meemaken. Ik vind dit een mooie manier van het overdragen van cultuur, maar het vergt van mij ook best wat energie om mijn ‘ik wil alles eerst snappen’ mentaliteit uit te schakelen en te starten bij het gevoel. Maar als ik dat gevoel dan de ruimte durf te geven ontstaat er iets wat ik in popmuziek niet vaak mee heb gemaakt. Ik kom in een bepaalde trance terecht en elke beweging die we als gamelangroep maken voelt als de beweging van één organisme. Dat is bijzonder om mee te mogen maken.
Gamelan is zoveel meer dan alleen muziek. Als je de kans krijgt kan ik je van harte aanraden om eens naar een gamelanvoorstelling te gaan, of kom eens kijken bij onze repetitie en voor je het weet zit je zelf achter een instrument ;-).
Mijn eerste gamelanoptreden met Jiwa Manunggal na één keer repeteren :)!